Thanh bên bài viết
Số lượt xem PDF: 0
Rồng giãy chết và voi chết yểu: Gia Long và Quang Trung như hai kiểu lựa chọn của lịch sử
Nội dung chính của bài viết
Tóm tắt
Bài báo khoa học này so sánh hai nhân vật lịch sử nổi bật của Việt Nam thế kỷ XVIII, Quang Trung và Gia Long qua các nguồn sử liệu sơ cấp, các nghiên cứu hiện đại; bài viết luận giải rằng khác biệt căn bản về nguồn gốc văn hóa xuất thân - Quang Trung từ tầng lớp bình dân, vùng đất đa văn hóa Nam Trung Bộ, Gia Long từ dòng dõi quý tộc lâu đời, môi trường cung đình Nho giáo Phú Xuân - đã hình thành nên tính cách, thế giới quan đối lập. Những khác biệt này biểu hiện rõ nét trong thực tiễn cai trị và quản lý đất nước. Quang Trung đại diện cho xu hướng cách tân, thực dụng, dựa vào sức mạnh nội sinh và tinh thần dân tộc. Gia Long đại diện cho xu hướng bảo tồn, phục hồi trật tự cũ, dựa vào tính chính danh dòng dõi và mô hình nhà nước Nho giáo. Bài viết chứng minh chính sự tương đồng và dị biệt này là nguyên nhân sâu xa dẫn đến kết cục chính trị cùng di sản phức tạp khác nhau của hai nhân vật.
Chi tiết bài viết
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Từ khóa
Đại Việt, Gia Long, Khai Sáng, Quang Trung, văn hóa chính trị
Tài liệu tham khảo
Hồ Bạch Thảo (dịch). (2010). Thanh thực lục: Quan hệ Thanh - Tây Sơn cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX. Hà Nội: Hà Nội.
Hoàng Thị Huyền Vũ (2013). Nông thôn Việt Nam dưới triều vua Gia Long (1802-1820). Luận văn Thạc sĩ, Đại học Sư phạm Thái Nguyên.
Hobsbawm, E., & Ranger, T. (Eds.). (1983). The Invention of Tradition. Cambridge: Cambridge University Press.
Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam (2008). Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Chúa Nguyễn và Vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX. Hà Nội: Thế giới.
Kardiner, A. (1945). The psychological frontiers of society. Columbia University Press.
Linton, R. (1945). The cultural background of personality. Columbia University Press.
Lotman, J. M. (2000). Kí hiệu (M. Trần, dịch). Moscow. (Bản gốc xuất bản năm 1986).
Mai Thị Huyền (2024). Hạn hán ở miền Trung trong thế kỷ XVIII-XIX và biện pháp khắc phục của các triều đại quân chủ Việt Nam. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Duy Tân, 04(65), 220-228.
Marcel, G. (2020). Vua Gia Long (Đỗ Hữu Thạnh dịch). Hà Nội: Thế giới. (Bản gốc xuất bản năm 1933).
Nguyễn Đổng Chi (1974). Thử bàn về quan niệm chủ nghĩa anh hùng thời Tây Sơn. Nghiên cứu Lịch sử, (134), 45-62.
Nguyễn Minh Giang (2025). Văn hóa chính trị phương Đông: Từ quá khứ đến hiện tại. Hà Nội: Tri thức.
Nguyễn Ngọc Thơ (2024). Mơ hồ văn hóa (Cultural Ambiguity). Tạp chí Văn hóa Nghệ thuật, (2), 72.
Nguyễn Quốc Vinh. (2023). From Dynasty to Nation: A Historiography of the Dueling Portraits of Nguyễn Huệ and Nguyễn Ánh. Doctoral dissertation, Harvard University.
Nguyễn Tất Thắng (2021). Triều Nguyễn xác lập và khẳng định chủ quyền của nước ta đối với biển, đảo. Báo Biên phòng Việt Nam.
Nguyễn Trọng Minh (2016). Vua Gia Long với vấn đề thu phục nhân tâm. Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ, 19(X4), 28-33.
Nguyễn Văn Tiệp (2019). Từ tính cách đến phong cách người Đà Lạt: Tiếp cận lý thuyết nhân học văn hóa và khung phân tích. Tạp chí Khoa học Đại học Đà Lạt, 9(4), 73-86.
Nguyen, M. G., Tran, T. M. L., Luong, T. U. N., Nguyen, T. B. N., & Nguyen, Q. N. (2024). Characteristics of the cultural personality of Indians in the North and South of India. VMOST Journal of Social Sciences and Humanities, 67(2).
Phạm Hồng Tung (2008). Văn hóa chính trị và lịch sử dưới góc nhìn văn hóa chính trị. Hà Nội: Chính trị Quốc gia.
Phan Huy Lê (2008). Báo cáo đề dẫn. Trong Kỷ yếu Hội thảo khoa học Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX, Thanh Hóa.
Phan Thị Yến Tuyết (2009). Giáo trình Phân vùng văn hóa và các vùng văn hóa Việt Nam. TP. Hồ Chí Minh: Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh.
Quốc sử quán triều Nguyễn (1962). Đại Nam thực lục. Tập 1. Hà Nội: Khoa học.
Quốc sử quán triều Nguyễn (1963). Đại Nam thực lục. Tập III. Hà Nội: Khoa học xã hội
Quốc sử quán triều Nguyễn (1978). Đại Nam thực lục. Hà Nội: Khoa học xã hội.
Quốc sử quán triều Nguyễn (1998). Khâm định Việt sử thông giám cương mục. Hà Nội: Giáo dục.
Quốc sử quán triều Nguyễn (2002). Đại Nam thực lục. Quyển 1. Hà Nội: Giáo dục
Quốc sử quán triều Nguyễn (2007). Đại Nam thực lục, tập 1. Hà Nội: Giáo dục
Thanh Cao Tông (2010). Thực lục: Quan hệ Thanh - Tây Sơn cuối thế kỷ XVIII - đầu thế kỷ XIX (Hồ Bạch Thảo dịch). Hà Nội: Hà Nội.
Thụy Khuê (2017). Vua Gia Long và người Pháp: Khảo sát về ảnh hưởng của người Pháp trong giai đoạn triều Nguyễn. Hà Nội: Hồng Đức.
Trần Đức Anh Sơn (2025). Về sự kiện vua Gia Long tuyên bố chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa năm 1816. Trong Nghiên cứu chủ quyền quốc gia lãnh thổ theo định hướng tiếp cận toàn bộ và toàn diện lịch sử Việt Nam. Tập 3: Chủ quyền của Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Hà Nội: Thế giới, 119-130.
Trần Ngọc Thêm (2013). Những vấn đề văn hóa học lý luận và ứng dụng. TP. Hồ Chí Minh: Văn hóa - Văn nghệ.
Trần Quốc Vượng (1989). Tây Sơn Quang Trung và công cuộc đổi mới đất Việt ở thế kỷ XVIII. Tạp chí Sông Hương. (35). http://tapchisonghuong.com.vn/tin-tuc/p0/c2/n19951/Tay-Son-Quang-Trung-va-cong-cuoc-doi-moi-dat-Viet-o-the-ky-XVIII.html
Trần Thị Vinh (2017). Lịch sử Việt Nam (Tập 4: Từ thế kỷ XV đến cuối thế kỷ XVIII). Hà Nội: Khoa học xã hội.
Trần Vũ Tài (2008). Quốc sử quán triều Nguyễn từ thời vua Gia Long đến Tự Đức. Trong UBND tỉnh Thanh Hóa & Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Chúa Nguyễn và vương triều Nguyễn trong lịch sử Việt Nam từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XIX. Hà Nội: Thế giới.
Vũ Đức Liêm (2012). The rise of the Nguyễn Dynasty and change in the power paradigm of early nineteenth century Mainland Southeast Asia. Master’s thesis, Chulalongkorn University.