“Lẫn lộn ('ngọng') n - l qua lăng kính tiếng Việt từ TK 17 và mở rộng”

Tóm tắt

Bài viết khảo sát hiện tượng lẫn lộn phụ âm đầu n - l trong tiếng Việt từ thế kỷ XVII đến nay, dựa trên tư liệu chữ quốc ngữ sơ kỳ và các bản chữ Nôm cùng thời. Tác giả chỉ ra rằng hiện tượng này không phải mới xuất hiện, mà đã có chứng cứ rõ ràng từ thế kỷ XVII, thậm chí còn được ghi nhận trong các âm vận thư Hán cổ. Từ đây, bài viết mở rộng phân tích các cặp từ: lãm - nơm (dụng cụ bắt cá), lãm - nắm, lãm - nom/dòm, hay lám - nám - rám, cho thấy sự vận động n ↔ l đóng vai trò trong hình thành các từ Việt hiện đại. Hiện tượng này cũng giúp lý giải một số danh xưng lịch sử như Cao Lỗ (liên hệ đến nỏ/nỗ), hoặc thành tố Lạc trong Lạc Việt có thể bắt nguồn từ nác/dak/rak (nước) của nhóm ngữ hệ Nam Á. Kết luận: lẫn lộn n - l không phải lỗi phát âm mà là hiện tượng vùng, thấy ở Bắc Bộ Việt Nam, Nam Trung Hoa, thậm chí có mặt ở Phi châu và Bắc Mỹ; đồng thời là một phần của lịch sử ngữ âm tiếng Việt, để lại dấu vết trong văn bản cổ, phương ngữ và từ vựng hiện đại.