Phản biện Thành Tư Giai: Nhìn lại việc Tây Sơn Nguyễn Văn Huệ sang Trung Hoa triều cận và thuyết giả vương

Tóm tắt

Bài viết khảo cứu và phản biện học thuyết “giả vương” do PGS. Thành Tư Giai nêu ra, theo đó người sang Thanh dự lễ Bát tuần khánh thọ của vua Càn Long năm Canh Tuất không phải Quang Trung Nguyễn Huệ mà là một người đóng thế. Tác giả cho rằng lập luận của Thành Tư Giai dựa phần lớn vào tài liệu thứ cấp như Đại Nam thực lục, Hoàng Lê nhất thống chí… hay các ghi chép tản mạn mang tính truyền ngôn vốn chứa nhiều sai lệch, thiên lệch chính trị và tâm lý hậu triều Nguyễn. Bài viết nhấn mạnh vai trò quyết định của tài liệu sơ cấp, đặc biệt là văn khố nhà Thanh (Khâm định An Nam kỷ lược, An Nam đáng, Thượng dụ đáng,…) và di văn của trực thần Tây Sơn như Phan Huy Ích, Ngô Thì Nhậm. Các nguồn này cho thấy rõ việc Nguyễn Huệ đích thân sang triều cận là sự kiện lịch sử có thật, nằm trong bối cảnh thương lượng ngoại giao phức tạp giữa Tây Sơn và triều Càn Long sau chiến cục Kỷ Dậu. Bài viết chỉ ra rằng thuyết “giả vương” hình thành chủ yếu từ diễn ngôn hạ thấp Tây Sơn của sử quan nhà Nguyễn và từ tâm lý huyền thoại hóa Quang Trung trong ký ức dân gian, cộng hưởng cùng ảnh hưởng của tiểu thuyết lịch sử Minh - Thanh. Qua đó, tác giả khẳng định cần đọc lại sự kiện này trong tổng thể quan hệ Thanh - Tây Sơn cuối thế kỷ XVIII, với sự chú trọng vào bằng chứng văn thư và cơ chế bang giao đương thời, thay vì tái lập lịch sử dựa trên suy diễn và truyền thuyết.