Bài viết đề xuất khái niệm địa thể hàng hải xem xét lại lịch sử miền Trung Việt Nam trong thời tiền hiện đại khác với quan điểm sử học truyền thống. Thay vì xem miền Trung là “vùng biên ải” phía nam, được sáp nhập dần vào lãnh thổ Đại Việt theo diễn trình Nam tiến của người Việt, bài viết cho rằng miền Trung Việt Nam vốn là một không gian gắn bó với biển, được định hình chủ yếu bởi các tuyến hàng hải, cảng thị, cửa sông và mạng lưới giao thương liên vùng. Kế thừa khái niệm địa thể của Thongchai Winichakul, bài viết mở rộng cách tiếp cận từ lãnh thổ đất liền sang không gian biển, xem biển không phải ranh giới mà là môi trường kết nối kinh tế, văn hóa và chính trị. Theo đó, Champa là cho giai đoạn hình thành địa thể hàng hải của miền Trung, mang đặc điểm của một thể chế biển dựa trên khai thác biển, hải thương và mạng lưới giao thương kết nối miền biển với vùng cao. Tiếp đến, quá trình Việt hóa miền Trung dưới thời các chúa Nguyễn là sự tiếp nhận, tái cấu trúc và thể chế hóa địa thể hàng hải sẵn có, hình thành một không gian khác kinh tế - chính trị mang đặc trưng của thể chế biển và kết nối chặt chẽ với lục địa. Bài viết áp dụng lý thuyết địa thể hàng hải để xem xét lại quan điểm dùng lãnh thổ đất liền để định hình lịch sử miền Trung, làm rõ bản sắc riêng của khu vực này và góp phần tái tư duy về quá trình hình thành nhà nước Việt Nam thời tiền hiện đại.